Pelgrimsinsignes, profane-insignes & ampullen:

Vorige vondstcategorie Terug naar de vorige pagina Naar beneden Naar "Bodemvondsten" (index) Volgende vondstcategorie

(Door op één van onderstaande "thumbnails" te klikken krijgt u een uitvergroting)

Letter-insigne, 1375-1425
Buste-insigne, 1350-1450
Pelgrimsampul, 1400-1450
Pelgrimsinsigne, Leonardus




Pelgrimsinsignes ook wel pelgrimstekens genoemd, zijn meestal gemaakt van tin of een legering hiervan met lood. Dergelijke insignes komen zo rond het begin van de late middeleeuwen in zwang en dienden eigenlijk als 'souvenir'.

Een pelgrimsinsigne was de bekroning van een veelal lange en zware voettocht, een zogenaamde bedevaartstocht, die bedevaartsgangers, ook wel 'pelgrims' genoemd, af hadden gelegd.

Bedevaartstochten hadden tot doel om een specifieke plaats te bezoeken alwaar men 'in contact' hoopte te komen met een heilige. Meestal was er in deze plaats een kerk of ander religieus oord, waar een relikwie o.i.d. was, dat aan een heilige werd toegschreven. Dit was natuurlijk bij uitstek de locatie die als het ware als medium tussen deze heilige en de pelgrim zou kunnen fungeren.

De pelgrims begonnen zeker niet altijd vrijwillig aan een dergelijke tocht, want het tegendeel is namelijk eerder waar. Zo kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een tocht, die werd afgelegd om bijvoorbeeld ten einde raad een ziekte 'te bedwingen', vergelijkbaar met de tegenwoordige pelgrims die naar 'Lourdes' in Frankrijk afreizen. Ook kan worden gedacht aan een tocht die bij wijze van sanctie was opgelegd. Deze sancties werden hoofdzakelijk door geestelijken opgedragen, om de 'zondaar' vergiffenis te laten vragen voor de begane zonden.

De bedevaartstochten werden hoofdzakelijk te voet afgelegd, waaruit deels blijkt dat de pelgrims geen ander vervoermiddel hadden, en deels zal het ook zo zijn geweest dat dit conform het geloof en de hoogte van de opgelegde sanctie de meest gepaste wijze van vervoer was. De tochten moeten derhalve erg lang en zwaar zijn geweest, zeker gezien het feit dat men bovendien veelal ook nog eens ziek was, of althans iets mankeerde. Als de 'zieke' echt niet meer in staat was om de voettocht te maken bestond er 'gelukkig' nog een andere mogelijkheid, namelijk: een stukje van het 'relikwie' op laten halen. De 'geestelijken' hadden hier aanvankelijk geen bezwaar tegen, maar toen bleek dat op deze manier het 'relikwie' steeds geringer werd ging men op zoek naar een andere oplossing.

Pelgrimsampullen die 'slechts' konden worden gevuld met 'heilig-water' boden hierop op een uitkomst. 'Water' dat door aanwezigheid van de 'heilige' geneeskrachtig was geworden, kon natuurlijk gemakkelijker aan een ieder worden meegegeven. Nadat de ampul was gevuld werd de hals van het flesje dichtgeknepen en kon weer aan de terugreis worden begonnen.

De versiering die is aangebracht op ampullen is meestal vrij eenvoudig, dit in tegenstelling tot de overwegend zeer gedetailleerde pelgrimsinsignes. Toch wordt een nevenfunctie van insignes en ampullen als 'sieraad', zeker niet verbloesemd.

Zoals eigenlijk alle insignes, konden ook de ampullen worden meegedragen. Weliswaar met de kantekening dat een ampul om de hals werd gedragen, terwijl de meeste insignes aan de kleding werden bevestigd. De meer deftige en grote pelgrimsinsignes die van een ketting werden voorzien hebben waarschijnlijk aan de elite toebehoord. De grote van de thans bekende insignes met ketting doet vermoeden dat het kenmerkend is dat 'grote' insignes om de hals werden gedragen. Helaas geven de meeste bodemvondsten hierin geen uitsluitsel. De grotere insignes zijn bovendien vaak van 4 bevestigingsogen voorzien in plaats van 2 draagogen, wat deze materie extra lastig maakt.

Profane-insignes hebben in tegenstelling tot pelgrimsinsignes en -ampullen geen religieus karakter. Eigenlijk dreven deze insignes juist de spot met het geloof. Toch hoeft men dit niet al te drastisch op te vatten, want aangezien insignes min of meer onderdeel uit maakten van het modebeeld, droeg men de tinnen sieraadjes ook gewoon als uiting van de modieuze opvattingen. Zo werd er vanalles op schaal aan de kledij gedragen, van muziekinstrumenten tot bijvoorbeeld schaalmodellen van gebruiksvoorwerpen.

De profane insignes met erotische voorstellingen gingen echter een stukje verder, ondanks dat de huidige taboe rond de erotiek toen nog niet zo speelde. Men schaamde zich er dan ook echt niet voor om met bijvoorbeeld met een tinnen 'fallus' of 'vulva' op de borst te lopen.

Naar boven